همشهریان با مسئولیت‌پذیری، نقده را درخشان نگه دارند
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان‌غربی عنوان کرد:حفاظت از آبخوان‌ها، تضمین امنیت آبی نسل‌های آینده
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی سولدوزسسی به نقل از خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «اروم نیوز»؛ بحران آب در کشور را نمی‌توان صرفاً به کاهش بارندگی یا تغییرات اقلیمی محدود کرد؛ این مسئله حاصل برهم‌کنش عوامل طبیعی، الگوی مصرف، شیوه‌های بهره‌برداری از منابع و نحوه برنامه‌ریزی برای توسعه است.
در آذربایجان‌غربی که بخش مهمی از اقتصاد آن به کشاورزی وابسته است و در عین حال، حفاظت از دریاچه ارومیه و پایداری زیست‌بوم‌های آبی آن اهمیت ملی و منطقه‌ای دارد، مدیریت منابع آب به یکی از تعیین‌کننده‌ترین موضوعات در مسیر توسعه پایدار تبدیل شده است از این منظر، مسئله اصلی تنها میزان آبی نیست که در اختیار استان قرار دارد، بلکه چگونگی مصرف، توزیع و صیانت از این سرمایه حیاتی نیز اهمیت اساسی دارد.
تداوم برداشت بیش از ظرفیت تجدیدپذیری منابع زیرزمینی، افزایش تقاضا در بخش‌های مختلف و نبود تناسب کافی میان الگوی تولید کشاورزی و ظرفیت واقعی منابع آب می‌تواند پیامدهایی فراتر از کم‌آبی داشته باشد.
افت سطح آبخوان‌ها، افزایش هزینه تأمین آب، محدودیت فعالیت‌های کشاورزی، تهدید معیشت بهره‌برداران و احتمال تشدید فرونشست زمین در دشت‌های مستعد، بخشی از مخاطراتی است که ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت منابع آب را برجسته می‌کند در کنار این مسائل، تأمین پایدار آب شرب شهرها و روستاها و حفاظت از نیازهای زیست‌محیطی حوضه آبریز دریاچه ارومیه نیز باید در کانون تصمیم‌گیری‌ها قرار گیرد.
در چنین شرایطی، عبور از چالش‌های آبی مستلزم اتخاذ رویکردی جامع است؛ رویکردی که در آن توسعه زیرساخت‌های تأمین آب با مدیریت مصرف، کنترل برداشت‌های مازاد، افزایش بهره‌وری در بخش کشاورزی، اصلاح الگوی کشت و حفاظت از منابع طبیعی همراه باشد همچنین، بدون مشارکت مردم، همراهی کشاورزان و هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، دستیابی به تعادل پایدار میان منابع و مصارف دشوار خواهد بود.
بر همین اساس، در گفتگوی تفصیلی با مجید رستگاری مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان‌غربی، مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی منابع آب استان، برنامه‌های تأمین آب شرب، پیامدهای تداوم روند فعلی مصرف، مسئولیت بخش‌های مختلف در مدیریت منابع و ضرورت حفاظت از حقابه زیست‌محیطی دریاچه ارومیه را بررسی کرده‌ایم.
اروم‌نیوز: برای تأمین آب شرب شهرها و روستاهای استان چه برنامه‌ای دارید؟
رستگاری: اولویت نخست ما، تأمین پایدار آب شرب و حفظ سلامت و بهداشت مردم در شهرها و روستاهاست. برای تحقق این هدف، مجموعه‌ای از اقدامات شامل مدیریت مصرف، کاهش هدررفت در شبکه‌های توزیع، تکمیل و تقویت طرح‌های تأمین آب، بهره‌برداری متناسب از منابع آب سطحی و زیرزمینی و افزایش تاب‌آوری تأسیسات آبرسانی در دستور کار قرار دارد همچنین در مناطقی که با محدودیت جدی منابع آب مواجه هستند، تأمین منابع جایگزین متناسب با شرایط منطقه دنبال می‌شود.
البته باید توجه داشت که توسعه منابع جدید به‌تنهایی نمی‌تواند راه‌حل پایدار بحران آب باشد در کنار اجرای طرح‌های تأمین آب، کاهش هدررفت شبکه‌ها، اصلاح الگوی مصرف و افزایش بهره‌وری باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شود تا بتوانیم با منابع موجود، نیازهای مردم را به شکل مطمئن‌تری تأمین کنیم.
اروم‌نیوز: اگر مدیریت مصرف آب اصلاح نشود، استان در سال‌های آینده با چه بحران‌هایی روبه‌رو خواهد شد؟
رستگاری: ادامه روند فعلی مصرف و برداشت بی‌رویه از منابع آبی می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای آذربایجان‌غربی به همراه داشته باشد تشدید کسری آبخوان‌ها، کاهش ذخایر آب زیرزمینی، محدودیت منابع آب مورد نیاز کشاورزی، افزایش هزینه‌های تأمین آب و کاهش تولیدات کشاورزی از جمله پیامدهای احتمالی این روند است در چنین شرایطی، فشار بر منابع تأمین آب شرب نیز افزایش پیدا می‌کند و تأمین نیازهای اساسی مردم دشوارتر خواهد شد.
از سوی دیگر، در دشت‌هایی که افت سطح آب زیرزمینی به مراحل بحرانی برسد، خطر فرونشست زمین نیز وجود دارد؛ پدیده‌ای که می‌تواند خسارت‌های جبران‌ناپذیری به زیرساخت‌ها و محیط‌زیست وارد کند بنابراین، مسئله آب را نباید صرفاً به تأمین آب شرب محدود کرد؛ این موضوع با امنیت غذایی، اقتصاد، کشاورزی، محیط‌زیست و آینده توسعه استان ارتباط مستقیم دارد هرگونه تأخیر در اصلاح الگوی مصرف و کنترل برداشت‌ها می‌تواند هزینه‌های مدیریت بحران را در سال‌های آینده افزایش دهد.
اروم‌نیوز: مردم و کشاورزان چه نقشی در عبور از بحران آب دارند؟
رستگاری: مردم و کشاورزان از ارکان اصلی مدیریت بحران آب هستند و بدون مشارکت آنان، دستیابی به مدیریت پایدار منابع آبی امکان‌پذیر نخواهد بود. در بخش شهری، کاهش مصارف غیرضروری، جلوگیری از هدررفت آب و رعایت الگوی صحیح مصرف می‌تواند در حفظ منابع موجود مؤثر باشد. هرچند سهم هر خانوار ممکن است محدود به نظر برسد، مجموع این اقدامات در مقیاس شهری و استانی تأثیر قابل‌توجهی خواهد داشت.
در بخش کشاورزی نیز رعایت الگوی کشت متناسب با ظرفیت منابع آب، استفاده از روش‌های نوین آبیاری، جلوگیری از برداشت مازاد از منابع زیرزمینی، کشت محصولات کم‌آب‌بر و افزایش بهره‌وری آب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است هدف باید حرکت به سمت تولید بیشتر با مصرف آب کمتر باشد؛ رویکردی که هم به حفظ منابع آبی کمک می‌کند و هم می‌تواند پایداری فعالیت‌های کشاورزی را در بلندمدت افزایش دهد.
البته مسئولیت اصلاح الگوی کشت نباید تنها بر دوش کشاورزان گذاشته شود دستگاه‌های اجرایی باید با ارائه تسهیلات و حمایت‌های مالی، آموزش‌های تخصصی، فراهم‌کردن بازار مناسب برای محصولات جایگزین و ایجاد صرفه اقتصادی برای کشت محصولات کم‌آب‌بر، زمینه تغییر پایدار الگوی تولید را فراهم کنند اگر کشاورز از نظر اقتصادی برای تغییر شیوه تولید حمایت نشود، نمی‌توان انتظار داشت که اصلاح الگوی کشت به‌صورت پایدار و فراگیر اجرا شود.
اروم‌نیوز: به اعتقاد شما، مهم‌ترین تصمیمی که امروز باید برای نجات منابع آبی استان گرفته شود، چیست؟
رستگاری: به اعتقاد من، مهم‌ترین تصمیم این است که ظرفیت واقعی منابع آب به مبنای اصلی تمام برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای استان تبدیل شود به این معنا که ابتدا باید مشخص کنیم هر دشت و هر حوضه آبریز چه میزان منابع آب قابل اتکا و قابل برداشت دارد و سپس برنامه‌های توسعه کشاورزی، صنعت، گسترش شهرها و سایر فعالیت‌های اقتصادی را متناسب با همین ظرفیت تنظیم کنیم.
نمی‌توان بدون توجه به محدودیت منابع آب، برای توسعه بخش‌های مختلف برنامه‌ریزی کرد و انتظار داشت که منابع آبی نیز پاسخ‌گوی همه نیازها باشند توسعه پایدار زمانی محقق می‌شود که میان میزان منابع موجود و حجم مصارف تعادل برقرار شود و تصمیم‌های اقتصادی و عمرانی با واقعیت‌های آبی استان هماهنگ باشند.
در این مسیر، سه اقدام باید به‌صورت هم‌زمان و جدی دنبال شود نخست، کنترل اضافه‌برداشت از آبخوان‌ها و جلوگیری از تداوم بهره‌برداری فراتر از ظرفیت منابع زیرزمینی؛ دوم، کاهش مصرف و افزایش بهره‌وری آب در بخش کشاورزی از طریق اصلاح الگوی کشت و به‌کارگیری روش‌های کارآمدتر؛ و سوم، تأمین و تخصیص حقابه زیست‌محیطی دریاچه ارومیه در چارچوب برنامه‌های احیا و مدیریت حوضه آبریز.
این اقدامات به یکدیگر وابسته‌اند و اجرای جداگانه آن‌ها نمی‌تواند نتیجه مطلوب و پایداری ایجاد کند اگر مدیریت برداشت از منابع زیرزمینی، اصلاح مصرف در بخش کشاورزی و تأمین نیازهای زیست‌محیطی دریاچه ارومیه در قالب یک برنامه یکپارچه دنبال شود، می‌توان به حفظ منابع آب، پایداری تولید کشاورزی و بهبود شرایط اکولوژیک منطقه امیدوار بود اصلاح الگوی کشت و مدیریت مصرف نیز باید از سطح تأکیدهای کلی فراتر برود و در قالب برنامه‌های اجرایی قابل ارزیابی دنبال شود.
اروم‌نیوز: در پایان، مهم‌ترین پیام شما درباره آینده منابع آبی آذربایجان‌غربی چیست؟
رستگاری: مسئله آب آذربایجان‌غربی را نمی‌توان صرفاً با عبارت «کمبود آب» توضیح داد؛ مسئله اصلی، برقراری تعادل میان منابع موجود و مصارف است اگر امروز برای کنترل برداشت از آبخوان‌ها، اصلاح مصرف در بخش کشاورزی، کاهش هدررفت شبکه‌های آبرسانی و افزایش بهره‌وری آب تصمیم‌های جدی و عملیاتی اتخاذ کنیم، می‌توانیم از تشدید بسیاری از پیامدهای بحران جلوگیری کنیم.
آینده منابع آبی استان تنها به میزان بارندگی وابسته نیست، بلکه نحوه مدیریت منابع، شیوه مصرف و تصمیم‌هایی که امروز در حوزه توسعه و بهره‌برداری از آب اتخاذ می‌کنیم، نقش تعیین‌کننده‌ای در آن دارند بنابراین، ضروری است مدیریت آب از رویکردهای کوتاه‌مدت و مقطعی فاصله بگیرد و بر پایه برنامه‌ریزی علمی، مشارکت مردم، حمایت از کشاورزان و هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی استوار شو. حفاظت از منابع آب، در واقع حفاظت از آینده اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی آذربایجان‌غربی است.
انتهای خبر/
دیدگاهتان را بنویسید